Biến chứng cấp tính Đái tháo đường : Hạ đường huyết

Viết bởi Bs.Ngô Thế Phi | 13 Tháng 12 2009

Hạ đường huyết là biến chứng cấp tính thường gặp nhất trên bệnh nhân đái tháo đường đang điều trị bằng Insulin hay sulfonylureas , đặc biệt trên những bệnh nhân lớn tuổi,suy gan, suy thận, ngiện rượu…

Hạ đường huyết là do bệnh nhân ăn trể, bỏ bữa ăn hay hoạt động thể lực quá nhiều mà không được cung cấp đủ calories hay giảm liều insulin.

Lâm sàng: Các triệu chứng thay đổi tùy vào từng bệnh nhân

Triệu chứng chia làm 2 nhóm :

Triệu chứng do thiếu glucose não ( neuroglycopenia):

Mệt mỏi, nhìn mờ,ngủ gà,đau đầu, chóng mặt, yếu mệt, lú lẩn, hôn mê.

2.Triệu chứng do kích thích hệ thần kinh tự chủ:

Adrenergic : Run tay, vã mồ hôi, nhịp tim nhanh, hồi hộp.

Phó giao cảm ( Parasympathetic) : đói, buồn nôn.

Ngoại trừ triệu chứng đổ mồ hôi, các triệu chứng khác mờ nhạt hay vắng mặt khi bệnh nhân có uống ức chế beta trước đó.

Trên những bệnh nhân lớn tuổi, biến chứng thần kinh tự chủ, hạ đường huyết thường xuyên các triệu chứng thần kinh tự chủ có thể rất lu mờ hay không hiện diện và chỉ có các triệu chứng thiếu glucose não.

Sự đáp ứng của các hormone đối kháng đối với hạ đường huyết:

Sự điều hòa bình thường :

Glucagon tăng 3-5 lần so với bình thường khi có hạ đường huyết do insulin, làm tăng ly giải glycogen ở gan.

Adrenaline : tăng ly giải glycogen ở gan để giải phóng glucose vào máu
Tạo ra những dấu hiệu cảnh báo cơn hạ đường huyết.

Sự khiếm khuyết đáp ứng điều hòa trong Đái tháo đường type 1

Đáp ứng của Glucagon đối với hạ đường huyết do insulin bị mất sau khi bị đái tháo đường type 1
Mất hay giảm đáp adrenergic : do

-Tổn thương thần kinh do biến chứng thần kinh tự chủ hay lớn tuổi

-Rối loạn chức năng thần kinh ( do thầy thuốc ) do hạ đường huyết thường xuyên hay do insulin người ( ?)

Hạ đường huyết không cảnh báo

Hạ đường huyết trong đêm:

Triệu chứng gợi ý : ngủ thấy ác mộng, đổ mồ môi hay đau đầu nhiều sau khi ngủ dậy. Chẩn đoán bằng cách thử đường huyết lúc 2-3 giờ sáng. Điều trị bằng cách giảm liều insulin buổi chiều hay ăn bữa nhẻ trước khi ngủ.

Hạ đường huyết không cảnh báo khi thức :

Biểu hiện : Có 2 kiểu biểu hiện

không có triệu chứng thiếu glucose não : phát hiện khi thử đường huyết trước ăn < 40-50 mg/dl. Do sự thích nghi đối với hạ đường huyết mãn tính nhằm tăng vận chuyển glucose vào não. Những bệnh nhân này có nguy cơ cao, nếu đường huyết tiếp tục hạ thấp , các triệu chứng thiếu glucose não sẽ xuất hiện.
Bệnh nhân có triệu chứng thiếu glucose não và diển tiến đòi hỏi sự hổ trợ để phục hồi . Trường hợp này có thể đe dọa tính mạng và cần điều trị để phòng ngừa tái phát .

Khi bệnh nhân có hạ đường huyết không cảnh báo cần đánh giá biến chứng thần kinh tự chủ. Nếu có biến chứng thần kinh tự chủ, mục tiêu đường huyết nên được đưa lên cao hơn , bằng cách giảm liều insulin, chia thành nhiều liều nhỏ. Tự theo dỏi đường huyết tích cực

Nếu bệnh nhân không có biến chứng thần kinh tự chủ, cần tránh hạ đường huyết trong vài tuần đến vài tháng nhằm phục hồi sự thích nghi của hệ thần kinh trung ương đối vời hạ đường huyết.

Điều trị hạ đường huyết

Giáo dục bệnh nhân nhằm phòng ngừa hạ đường huyết , phát hiện những triệu chứng báo hiệu hạ đường huyết.

Những trường hợp còn tỉnh táo và có khả năng ăn hay uống : uống nước cam, ngọt, bánh, kẹo….(tránh đường fructose , vì không qua hàng rào máu não)

Trường hợp bệnh nhân không tỉnh táo : Đường uống là chống chỉ định

50ml Glucose 50% truyền tĩnh mạch, đánh giá đường huyết sau mỗi 15 phút, mục tiêu : đường huyết > 100 mg/dl. Lập lại nếu sau 15 phút đường huyết không đạt mục tiêu.

Cần duy trì bằng Glucose 5-10% sau khi bệnh nhân tỉnh để tránh hạ đường huyết tái phát, đặc biệt trong trường hợp do thuốc sulfonyureas tác dụng kéo dài, có khi hạ đường huyết kéo dài tới 24- 48 giờ.

Glucagon 1mg tiêm bắp, nếu có.

Không lấy được đường truyền tĩnh mạch có thể dùng : mật ong, xiro, đường dạng gel thoa vào niêm mạc miệng. Đường niêm mạc hậu môn cũng hiệu quả ( pha 30 ml mật ong hay xiro vào 500 ml nước bơm hậu môn).