Tăng đường huyết: Hiện tượng bình minh và Hiệu ứng Somogyi



Hiện tượng bình minh và hiệu ứng Somogyi đều gây tăng đường trong máu, đặc biệt là vào buổi sáng trước khi ăn sáng, trên bệnh nhân đái tháo đường đang điều trị.
Hiện tượng bình minh
Hiện tượng bình minh là sự gia tăng đường trong máu trên cơ thể của một người bình thường trước khi thức dậy.
Vào những giờ sáng sớm, sau một đêm yên ngủ, lượng đường cơ thể sẽ giảm xuống, khi đó các hormone trong cơ thể( hormone tăng trưởng, cortisol, và catecholamine ) sẽ gia tăng, tác động đến gan để sản xuất ra một lượng lớn đường đưa vào máu.

Đối với đa số người bình thường, cơ thể sản xuất insulin để kiểm soát sự gia tăng lượng đường trong máu .
Đối với bệnh nhân đái tháo đường, cơ thể không sản xuất đủ, do vậy, lượng đường trong máu sẽ tăng lên vào buổi sáng ( trước khi ăn ).

Như vậy, đường huyết sẽ tăng lên vào thời điểm bình minh trong ngày trên bệnh nhân đái tháo đường, do vậy mà có tên là “ Hiện tượng bình minh”.

Hiệu ứng Somogyi
Nếu lượng đường trong máu giảm quá thấp trong những giờ sáng sớm, theo cơ chế phản xạ tự nhiên của cơ thể, sẽ kích thích những hormon có tác dụng làm tăng đường huyết, như hormone tăng trưởng, cortisol, và catecholamine, được phóng thích vào máu nhiều hơn. Những hormon này giúp nâng lượng đường trong máu lên, tuy nhiên, khi việc gia tăng đường huyết quá mức sẽ dẫn đến lượng đường trong máu cao hơn bình thường vào buổi sáng.

Một ví dụ về hiệu ứng Somogyi là :
    Một bệnh nhân tiêm insulin liều cao trước khi đi ngủ, điều đó làm cho lượng đường trong máu của bệnh nhân giảm thấp trong đêm. Cơ thể của bệnh nhân phản ứng với lượng đường trong máu thấp bằng cách giải phóng những hormone gây tăng đường trong máu. Những hormon này hoạt động quá mức gây tăng cao đường huyết vào buổi sáng. Nếu bác sỹ không nhận ra vấn đề này, xét nghiệm đường huyết buổi sáng tăng cao và quyết định tăng liều insulin buổi chiều tối cho bệnh nhân, kết quả là đường huyết trong đêm càng thấp, và hiệu ứng Somogyi xãy ra sẽ càng làm gia tăng đường huyết buổi sáng.
Làm thế nào để phân biệt ?
Như vậy, hiện tượng bình minh và hiệu ứng Somogyi đề có kết quả giống nhau là gia tăng đường huyết buổi sáng, trước khi ăn do những hormon làm gia tăng đường huyết ( hormon tăng trưởng, cortisol, catecholamin). Sự khác nhau, đó là: hiệu ứng Somogyi là kết quả của hạ đường huyết trước đó, còn hiện tượng bình minh không có hạ đường huyết trước đó.

Để phân biệt, bạn cần kiểm tra lượng đường trong máu trước khi đi ngủ, khoảng 2:00-3:00 , và vào thời điểm sáng sớm.
Nếu lượng đường trong máu thấp tại thời điểm 02:00-03:00 , nghi ngờ hiệu ứng Somogyi .
Nếu lượng đường trong máu là bình thường hoặc cao tại 02:00-3:00 , nó có khả năng hiện tượng bình minh .

Những bài liên quan:

Giới thiệu về tác giả

Lý lịch Bs Chuyên khoa 2 Ngô Thế Phi

Sáng lập website www.daithaoduong.com
1999: Tốt nghiệp ĐH Y Dược TP.HCM
2000-2001: Chuyên khoa sơ bộ Nội Tiết BV Chợ Rẫy
2007: Tốt nghiệp Chuyên khoa 1 Nội Tiết ĐH Y Dược TP.HCM
2013: Tốt nghiệp Chuyên khoa 2 Nội Tiết ĐH Y Dược TP.HCM

Phòng khám Tiểu đường
Số 241, Đặng Văn Bi, Phường Trường Thọ, Quận Thủ Đức, TP. HCM