Thuốc insulin trong điều trị tiểu đường



but-tiem-01Insulin là gì?

là một loại hormon, được sản xuất ra bởi tuyến tụy, nằm sau dạ dày.

Hormon insulin có tác dụng gây hạ đường trong máu.

Bình thường, sau khi ăn, carbohydrate từ thức ăn sẽ được chuyển thành glucose làm cho lượng glucose trong máu tăng lên.

Khi đó, tuyến tụy sẽ sản xuất ra nhiều insulin, lượng hormon này sẽ vào máu và đi đến các tế bào, khi đó các hormon này sẽ hoạt động như một chìa khóa để mở cửa giúp glucose trong máu đi vào tế bào. Khi đó glucose sẽ tạo nên năng lượng cho cơ thể hoạt động.

Nếu insulin không được sản xuất thì glucose sẽ tăng cao trong máu và gây ra bệnh đái tháo đường (type 1).

Nếu insulin vẫn được sản xuất nhưng số lượng không đủ hay hormon này hoạt động không tốt trong việc giúp đưa glucose vào tế bào thì glucose trong máu sẽ tăng cao và gây ra bệnh đái tháo đường (type 2).

Insulin nhân tạo được sản xuất ra như thế nào?

Trong điều trị đái tháo đường, đặt biệt đái tháo đường type 1 rất cần insulin để bù lại lượng thiếu hụt do tuyến tụy không sản xuất được.

Từ năm 1930, insulin đã được phát minh và đây là thành tựu y học vĩ đại nhất cho tới ngày hôm nay.

Ngày nay, hormon này được sản xuất nhờ công nghệ tái tổ hợp gen , tạo ra những phân tử có cấu trúc tương tự như insulin ở người.

Khi nào thì Bác sỹ sẽ chỉ định tiêm insulin

  • Đái tháo đường type 1: chỉ được điều trị bằng insulin suốt đời.
    • Vì cơ thể bệnh nhân không còn sản xuất được insulin do đó cần đưa vào cơ thể để kiểm soát đường huyết
  • Đái tháo đường type 2: tùy theo tình trạng bệnh
    • Hôn mê do tăng đường huyết
    • Đường huyết quá cao
    • Không kiểm soát được bằng thuốc hạ đường huyết uống
    • Có bệnh lý khác mà không được uống thuốc hạ đường huyết: suy thận, tăng men gan, xơ gan…
    • Đái tháo đường lâu năm

Có phải khi tiêm insulin thì bệnh đã nặng ?

Không hoàn toàn đúng, khi đường huyết tăng cao cần phải tiêm insulin, nhưng khi đường huyết ổn định có thể chuyển sang chế độ điều trị bằng thuốc uống

Đúng trong trường hợp: bệnh lâu năm, thuốc uống không còn tác dụng…

Có bao nhiêu loại insulin?

Hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại khác nhau nhằm cung cấp nhiều lựa chọn cho việc tối ưu điều trị bệnh đái tháo đường.

Có các loại insulin sau:

 Tác dụng nhanh ( insulin analog): có 3 loại là aspart, lispro và glulisine, được tạo ra do thay đổi vị trí acid amin trong phân tử insulin.

Thuốc có màu trong suốt.

Thuốc tác dụng rất nhanh, sau 5 tới 10 phút sau khi tiêm, đạt đỉnh sau 1-3 giờ, kéo dài từ 3- 5 giờ.

Có thể tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp, tiêm dưới da

Có những tên thương mại như: Novorapid ( aspart), Humalog (Lispro), Apidra (Glulisine )

Tác dụng ngắn ( Humulin Regular): có màu trong suốt

Thuốc tác dụng sau 30 phút, đạt đỉnh sau 2,5 – 5 giờ, kéo dài 4- 12 giờ

Có thể tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp, tiêm dưới da

Có tên thương mại Humulin R

Tác dụng trung bình (NPH): có màu đục.

Thuốc bắt đầu tác dụng sau tiêm 1- 2 giờ, đạt đỉnh sau 4- 12 giờ, kéo dài 14- 24 giờ

Tên thương mại : Humulin N

Tác dụng kéo dài ( insulin analog) , có 2 loại Glargine và Determir,  được tạo ra do thay đổi vị trí các acid amin trong cấu trúc.

Có màu trong suốt

Thuốc bắt đầu tác dụng sau 3- 4 giờ, thuốc không có tạo đỉnh. Tuy nhiên khi sử dụng liều cao cũng sẽ có đỉnh sau 3- 9 giờ, kéo dài tới 24 giờ.

Tên thương mại hiện có: Lantus (glargin), Levermir (determir)

Insulin dạng hỗn hợp: Các loại insulin trên được trộn với nhau theo những tỷ lệ như 25/75, 30/70, 50/50…mà có những sản phẩm khác nhau.

Tên thương mại hiện có:

Mixtard 30/70, Insunova 30/70, Diamisu 30/70… : Humulin R + NPH theo tỷ lệ 30/70

Novomix: Aspart +  NPH  theo tỷ lệ 30/70

Các dạng chứa thuốc :

  • Chứa trong lọ: dùng ống tiêm để rút thuốc : Humulin, Insunova, Diamisu…
  • Chứa trong bút tiêm:
    • Loại dùng 1 lần rồi bỏ : Mixtard, Novomix, Novorapid, Lantus, Levermir
    • Loại bút tiêm ( Cartridge) có chứa ống thuốc nằm trong cây bút, có thể thay ống thuốc nhiều lần.

Cách bảo quản

Bảo quản ở nhiệt độ 2- 8oC

Nhiệt độ phòng có thể bảo quản trong thời gian 4- 6 tuần

Tiêm insuline như thế nào?

Cách tiêm: Bài hướng dẫn riêng.

Thời điểm tiêm thuốc:

Mixtard, Diamisu, insunova: tiêm trước khi ăn 30 phút

Novomix, Novorapid: tiêm trước khi ăn 5 phút. Nếu trước khi ăn quên tiêm, khi nhớ ra có thể tiêm khi vừa ăn xong.

Tại sao phải tiêm đúng giờ?

Insulin nên được tiêm vào những thời điểm cố định trong ngày

Nếu không được tiêm đúng giờ sẽ không kiểm soát đường huyết, mà ngược lại có thể gây hạ đường huyết.

Khi tiêm insulin phải ăn uống đều độ

Nếu bỏ bữa hay ăn ít đi, bệnh nhân có thể bị hạ đường huyết.

Ngược lại, nếu ăn uống quá nhiều sẽ gây tăng đường huyết.

Những bài liên quan:

Giới thiệu về tác giả

Lý lịch Bs Chuyên khoa 2 Ngô Thế Phi

Bác sỹ chuyên khoa bệnh Nội Tiết - Đái tháo đường
Sáng lập website www.daithaoduong.com
Chia sẻ kiến thức về bệnh Đái tháo đường - Tiểu đường
Phòng khám Tiểu đường
Số 241, Đặng Văn Bi, Phường Trường Thọ, Quận Thủ Đức, TP. HCM