Khám cảm giác bằng chạm nhẹ – Light touch test

Khám cảm giác bằng chạm nhẹ (Light Touch Test) còn gọi là Touch the Toes Test hay Ipswich Touch Test: là một trong những test cơ bản nhưng có giá trị cao trong khám thần kinh ngoại biên, đặc biệt đối với bệnh nhân đái tháo đường (Diabetes Mellitus).

Mục đích thực hiện Light touch test

Khám nhằm mục đích phát hiện mất cảm giác bảo vệ – LOPS (Loss of Protective Sensation).

Mất cảm giác bảo vệ thường do bệnh lý đa dây thần kinh ngoại biên do đái tháo đường.

Cách thực hiện test chạm nhẹ này dùng để thay thế khi không thực hiện được với phương pháp monofilament hay rung âm thoa.

Hướng dẫn thực hiện nghiệm pháp chạm nhẹ đầu ngón chân

Touch the Toes Test – Light Touch Test – Ipswich Touch Test

Đây là nghiệm pháp đơn giản giúp phát hiện giảm cảm giác bảo vệ ở bàn chân, đặc biệt hữu ích với người bệnh tiểu đường. Nghiệm pháp chỉ dùng ngón tay chạm rất nhẹ vào 6 đầu ngón chân, không cần dụng cụ.

1. Chuẩn bị

• Người được kiểm tra tháo giày và vớ.
• Nằm hoặc ngồi thoải mái, hai chân được đặt trên giường hoặc ghế dài.
• Người kiểm tra ngồi đối diện lòng bàn chân.
• Giải thích rõ chân phải và chân trái cho người được kiểm tra.
• Yêu cầu người được kiểm tra nhắm mắt và giữ mắt nhắm cho đến khi kết thúc.

Lưu ý: khi bạn ngồi đối diện lòng bàn chân, chân phải của người bệnh nằm bên trái của bạn, và ngược lại.

2. Hướng dẫn người được kiểm tra

Nói với người được kiểm tra:

“Tôi sẽ chạm nhẹ vào một số đầu ngón chân. Khi cảm nhận được, hãy nói ngay ‘phải’ hoặc ‘trái’ tùy theo chân được chạm.”

Không báo trước sẽ chạm vào ngón nào.

3. Cách chạm

Dùng đầu ngón trỏ chạm rất nhẹ và nhanh vào đầu ngón chân.

Mỗi lần chạm:

• Nhẹ như chạm bằng một chiếc lông.
• Chỉ kéo dài khoảng 1–2 giây.
• Không ấn mạnh.
• Không chọc, gõ, miết hoặc vuốt da.
• Mỗi vị trí chỉ được chạm một lần duy nhất.

Nếu người được kiểm tra không cảm nhận được, không được ấn mạnh hơn và không thử lại.

4. Sáu vị trí cần kiểm tra

Thực hiện theo thứ tự:

1. Đầu ngón cái chân phải.
2. Đầu ngón út chân phải.
3. Đầu ngón cái chân trái.
4. Đầu ngón út chân trái.
5. Đầu ngón giữa chân phải.
6. Đầu ngón giữa chân trái.

“Ngón giữa” trong nghiệm pháp này là ngón thứ ba, tính từ ngón cái.

5. Ghi nhận kết quả

Tại mỗi vị trí:

• Ghi “Có cảm nhận” khi người bệnh nói đúng chân phải hoặc chân trái.
• Ghi “Không cảm nhận” khi người bệnh không trả lời hoặc trả lời không đúng.

Có thể dùng bảng sau:

Vị trí kiểm tra	Có cảm nhận	Không cảm nhận
Ngón cái chân phải	☐	☐
Ngón út chân phải	☐	☐
Ngón cái chân trái	☐	☐
Ngón út chân trái	☐	☐
Ngón giữa chân phải	☐	☐
Ngón giữa chân trái	☐	☐

6. Giải thích kết quả

Cảm giác còn bình thường: người bệnh cảm nhận được 5 hoặc 6 trong tổng số 6 vị trí.

Nghi ngờ giảm cảm giác bàn chân: người bệnh không cảm nhận được từ 2 vị trí trở lên.

Kết quả bất thường cho thấy người bệnh có khả năng bị giảm cảm giác bảo vệ và có nguy cơ cao hơn bị vết thương hoặc loét bàn chân mà không nhận biết.

Lưu ý quan trọng

Nghiệm pháp chạm nhẹ đầu ngón chân chỉ là phương pháp sàng lọc. Nghiệm pháp này không thay thế việc khám bàn chân định kỳ, đánh giá bằng monofilament 10 g hoặc các phương pháp chuyên môn khác.

Người bệnh tiểu đường vẫn nên được khám bàn chân ít nhất mỗi năm, hoặc thường xuyên hơn nếu đã có giảm cảm giác, biến dạng bàn chân, bệnh động mạch ngoại biên hay tiền sử loét bàn chân.

Kết hợp với các test khác

Test	Loại cảm giác	Dụng cụ	Mục đích
Monofilament test (10 g)	Áp lực	Sợi nylon	Phát hiện mất cảm giác bảo vệ
Vibration test	Rung	Âm thoa 128 Hz	Kiểm tra sợi thần kinh to
Pinprick test	Đau	Kim nhọn	Kiểm tra sợi thần kinh nhỏ
Temperature test	Nhiệt	Ống nước nóng/lạnh	Kiểm tra sợi C và Aδ

Tài liệu tham khảo cách khám:

Nguồn tham khảo: Practical guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease – IWGDF 2023 update