Có những loại tiểu đường nào? Phân biệt típ 1, típ 2 và tiểu đường thai kỳ

Nhiều người bệnh hỏi tôi: “Bác sĩ ơi, tiểu đường của tôi là loại nặng hay nhẹ?” Thật ra tiểu đường không chia theo nặng nhẹ, mà chia theo nguyên nhân gây bệnh.

Biết mình thuộc loại nào rất quan trọng, vì cách điều trị và cách theo dõi của mỗi loại khác nhau khá nhiều.

Bài này giúp bạn phân biệt các loại tiểu đường thường gặp và hiểu vì sao điều đó ảnh hưởng đến việc điều trị của bạn.

Vì sao cần biết mình thuộc loại tiểu đường nào?

Cùng là đường huyết cao, nhưng lý do gây ra lại khác nhau. Có người thiếu hẳn insulin, có người vẫn còn insulin nhưng cơ thể sử dụng kém.

Sự khác biệt này quyết định việc bạn bắt buộc phải tiêm insulin hay có thể dùng thuốc uống, và quyết định cả cách theo dõi đường huyết tại nhà.

Việc xác định loại nào là công việc của bác sĩ, đôi khi cần làm thêm xét nghiệm để chẩn đoán xác định chính xác loại nào. Bạn nên biết mình đang được điều trị theo hướng nào.

Tiểu đường típ 1 là gì?

Ở tiểu đường típ 1, hệ miễn dịch của cơ thể nhầm lẫn và phá hủy các tế bào tiết insulin trong tuyến tụy. Kết quả là cơ thể gần như không còn insulin.

Bệnh thường xuất hiện ở trẻ em và người trẻ, nhưng có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Triệu chứng thường đến nhanh trong vài tuần: khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân dù ăn bình thường, mệt nhiều. Dễ dàng rơi vào tình trạng Hôn mê tăng đường huyết do nhiễm Ceton do Acid.

Người tiểu đường típ 1 bắt buộc phải dùng insulin suốt đời. Đây không phải là dấu hiệu bệnh nặng hơn, mà đơn giản vì cơ thể không tự tạo ra insulin nữa.

Tiểu đường típ 2 là gì?

Đây là loại phổ biến nhất, chiếm khoảng 90–95% người bệnh tiểu đường.

Ở típ 2, tuyến tụy vẫn tiết insulin nhưng cơ thể sử dụng kém hiệu quả. Theo thời gian, tuyến tụy làm việc quá sức và tiết insulin ngày càng ít đi.

Bệnh diễn tiến âm thầm, nhiều người không có triệu chứng gì trong nhiều năm và chỉ tình cờ phát hiện khi xét nghiệm máu.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm thừa cân, ít vận động, tuổi cao, gia đình có người bị tiểu đường, và từng bị tiểu đường thai kỳ.

Một hiểu lầm rất phổ biến: người tiểu đường típ 2 khi phải tiêm insulin không có nghĩa là đã “chuyển sang típ 1” hay bệnh đã vào giai đoạn cuối. Đó chỉ là lúc cơ thể cần được hỗ trợ thêm insulin từ bên ngoài.

Típ 1 và típ 2 khác nhau ở những điểm nào?

Bảng dưới đây tóm tắt những khác biệt chính:

	Tiểu đường típ 1	Tiểu đường típ 2
Nguyên nhân	Hệ miễn dịch phá hủy tế bào tiết insulin	Cơ thể dùng insulin kém hiệu quả, kèm tụy tiết giảm dần
Mức độ phổ biến	Ít gặp hơn	Chiếm khoảng 90–95% người bệnh
Tuổi thường gặp	Hay gặp ở trẻ em, thanh thiếu niên, nhưng có thể mọi tuổi	Hay gặp ở người trưởng thành, nay gặp cả người trẻ
Cách khởi phát	Nhanh, rầm rộ trong vài tuần	Âm thầm, nhiều năm không triệu chứng
Nền tảng điều trị	Bắt buộc dùng insulin suốt đời	Ăn uống, vận động và thuốc; có thể cần insulin về sau

Tiểu đường thai kỳ là gì?

Đây là tình trạng đường huyết tăng cao lần đầu trong thai kỳ, ở người trước đó chưa từng bị tiểu đường.

Khi mang thai, cơ thể tiết ra các chất làm giảm hiệu quả của insulin. Ở một số thai phụ, việc tiết insulin từ tuyến tụy không bù nổi nên đường huyết tăng lên.

Tiểu đường thai kỳ thường không có triệu chứng rõ, nên các thai phụ đều được tầm soát bằng xét nghiệm máu trong thai kỳ. Thường trong thời gian từ tuần 24 – 28 của thai kỳ.

Kiểm soát đường huyết tốt giúp mẹ và bé an toàn.

Sau sinh, đường huyết thường trở về bình thường. Tuy nhiên, người từng bị tiểu đường thai kỳ có nguy cơ mắc tiểu đường típ 2 cao hơn về sau, nên cần xét nghiệm lại sau sinh và kiểm tra định kỳ.

Còn những dạng tiểu đường nào khác?

Ngoài ba loại trên, còn một số dạng ít gặp hơn mà bác sĩ sẽ nghĩ đến trong vài tình huống đặc biệt.

Có dạng tiểu đường típ 1 khởi phát chậm ở người trưởng thành, ban đầu dễ bị nhầm với típ 2. Có dạng do một gen bất thường di truyền trong gia đình, thường gặp ở người trẻ và nhiều thế hệ cùng mắc.

Đường huyết cũng có thể tăng do bệnh của tuyến tụy hoặc do một số thuốc, chẳng hạn thuốc corticoid dùng kéo dài.

Nếu bạn thấy diễn tiến bệnh của mình không giống mô tả thông thường, hãy trao đổi với bác sĩ. Đôi khi cần thêm xét nghiệm để xác định đúng loại.

Biết loại tiểu đường rồi thì nên làm gì?

Điều quan trọng là bạn hiểu hướng điều trị của mình và làm đúng theo hướng đó.

• Hỏi bác sĩ bạn thuộc loại nào. Một câu hỏi ngắn trong buổi khám là đủ, và nên ghi lại để nhớ.
• Nếu bạn dùng insulin, tuyệt đối không tự ngưng. Với người típ 1, ngưng insulin có thể gây nguy hiểm tính mạng chỉ trong thời gian ngắn.
• Cho người nhà biết bạn thuộc loại nào và đang dùng thuốc gì, để hỗ trợ khi cần.
• Nếu gia đình có người bị tiểu đường, những người còn lại nên kiểm tra đường huyết định kỳ.

Việc điều trị cụ thể cần được bác sĩ điều chỉnh dựa trên tình trạng của từng người bệnh. Cùng một loại tiểu đường, hai người vẫn có thể được điều trị khác nhau.

Tóm tắt dành cho người bệnh

• Tiểu đường không chia nặng nhẹ mà chia theo nguyên nhân: típ 1, típ 2, tiểu đường thai kỳ và vài dạng ít gặp.
• Típ 1 do cơ thể mất khả năng tạo insulin, bắt buộc dùng insulin suốt đời.
• Típ 2 phổ biến nhất, do cơ thể dùng insulin kém hiệu quả, diễn tiến âm thầm nhiều năm.
• Tiểu đường thai kỳ thường hết sau sinh, nhưng cần xét nghiệm lại sau sinh và theo dõi lâu dài.
• Hãy hỏi bác sĩ bạn thuộc loại tiểu đường nào và không bao giờ tự ngưng insulin.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Hãy đi khám sớm, hoặc đến cấp cứu trong những tình huống sau:

• Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân nhanh trong vài tuần, nhất là ở trẻ em và người trẻ.
• Buồn nôn, nôn, thở nhanh, đau bụng, lơ mơ ở người đang dùng insulin — cần đi cấp cứu ngay.
• Bạn đang mang thai và chưa được xét nghiệm tầm soát đường huyết.
• Bạn từng bị tiểu đường thai kỳ và chưa kiểm tra lại đường huyết sau sinh.
• Bạn đang điều trị nhưng đường huyết vẫn cao dù đã dùng thuốc đầy đủ và ăn uống cẩn thận.

Nguồn tham khảo

NIDDK – Diabetes Overview

Standards of Care in Diabetes

LƯU Ý: Nội dung trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa và không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi áp dụng.