CHẨN ĐOÁN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG



Bệnh đái tháo đường có thể được chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn đường glucose huyết thanh (bao gồm glucose huyết thanh đói (gọi tắt là đường huyết đói) hoặc glucose huyết thanh 2 giờ sau khi thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose 75 gr bằng đường uống (gọi tắt là đường huyết sau 2 giờ) hay tiêu chuẩn HbA1c.

Chan doan dai thao duong

Bảng: Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường ( Diabetes Care 2017)

 

Glucose huyết thanh đói  ≥ 126 mg/dL (7.0 mmol/L).

Đói được định nghĩa là không có năng lượng được ăn trong ít nhất 8 giờ.*

HAY

Glucose huyết thanh 2 giờ  ≥ 200 mg/dL (11.1 mmol/L) khi thực hiện nghiệm pháp dung nạp 75 gr glucose bằng đường uống.

Nghiệm pháp nên được thực hiện như mô tả bởi WHO – Tổ chức Y tế Thế giới, bằng cách sử dụng 75 gr glucose khan pha trong nước.*

HAY

HbA1C ≥ 6.5% (48 mmol/mol).

Xét nghiệm này nên được thực hiện trong phòng xét nghiệm sử dụng phương pháp được chứng nhận bởi Chương trình chuẩn hoá Glycohemoglobin quốc gia -National Glycohemoglobin Standardization Programe ( NGSP)- và được chuẩn hoá theo xét nghiệm của nghiên cứu DCCT.*

HAY

Trên bệnh nhân có những trệu chứng cổ điển của tăng đường huyết  hay tăng đường huyết cấp cứu, có glucose huyết thanh bất kỳ  ≥ 200 mg/dL (11.1 mmol/L).

Xét nghiệm nên được làm lại để xác định chẩn đoán trong trường hợp không có tăng đường huyết rõ ràng.

Các xét nghiệm đường huyết đói, đường huyết 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp 75gr glucose và HbA1c đều thích hợp cho chẩn đoán đái tháo đường.

 Những xét nghiệm này có thể được sử dụng để tầm soát và chẩn đoán đái tháo đường hay phát hiện những người tiền đái tháo đường.

Bệnh đái tháo đường có thể gặp trong bất kỳ tình huống nào, từ những người có nguy cơ bị đái tháo đường thấp làm xét nghiệm đường huyết hay những người phải xét nghiệm do có nguy cơ bị đái tháo đường cao, hay những bệnh nhân có triệu chứng đái tháo đường.

Đường huyết đói hay đường huyết 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp glucose

Đường huyết đói và đường huyết thanh 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp glucose có thể được sử dụng để chẩn đoán đái tháo đường. Không có sự tương đồng hoàn toàn giữa đường huyết đói và đường huyết sau 2 giờ, tương tự như giữa HbA1c và đường huyết.

Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng, so với gía trị chẩn đoán của đường huyết đói và HbA1c thì giá trị chẩn đoán của nghiệm pháp dung nạp glucose bằng đường uống chẩn đoán nhiều người bị đái tháo đường hơn.

HbA1c

Xét nghiệm HbA1c có nhiều ưu điểm hơn so với xét nghiệm đường huyết đói hay nghiệm pháp dung nạp glucose, bao gồm: thuận tiện hơn, không cần phải nhịn đói khi xét nghiệm, ổn định hơn và dao động hàng ngày ngày ít hơn trong thời gian stress hay bị bệnh. Tuy nhiên xét nghiệm HbA1c cũng có nhiều nhược điểm: độ nhạy thấp, giá thành cao, mức độ tương quan giữa HbA1c và mức đường huyết trung bình cũng không hoàn hảo trên một số đối tượng. Các dữ liệu từ nghiên cứu National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) đã cho thấy: ở điểm cắt HbA1c ≥ 6.5% (48 mmol/mol) đã bỏ sót gần 1/3 trường hợp không được chẩn đoán đái tháo đường khi so với điểm cắt ≥126 mg/dL (7.0 mmol/L) của đường huyết đói.

Khi sử dụng HbA1c để chẩn đoán đái tháo đường cần nhớ rằng HbA1c là chỉ số gián tiếp của giá trị đường huyết trung bình và cần xem xét những yếu tố khác, ngoài glucose máu, tác động đến quá trình glycate hoá hemoglobine, bao gồm: tuổi, chủng tộc/ sắc tộc, các bệnh liên qua hemoglobine và thiếu máu.

– Tuổi:

Các nghiên cứu dịch tể học dùng để đưa ra khuyến cáo giá trị HbA1c trong chẩn đoán đái tháo đường được thực hiện trên người trưởng thành. Do vậy, sẽ không chắc chắn nếu áp dụng HbA1c để chẩn đoán đái tháo đường trên trẻ em hay trẻ vị thành niên.

– Chủng tộc/ sắc tộc

Mức độ HbA1c có thể thay đổi theo chủng tộc hay sắc tộc mà không phụ thuộc vào giá trị đường huyết. Chẳng hạn, người Mỹ gốc Phi có thể có nồng độ HbA1C cao hơn so với người da trắng không phải gốc Tây Ban Nha mặc dù có mức đường huyết đói và đường huyết sau uống glucose tương tự nhau.

– Bệnh lý hemoglobine và vòng đời hồng cầu

Việc diễn giải kết quả HbA1c trên bệnh nhân có bệnh lý hemoglobine là vấn đề nan giải. Đối với những bệnh nhân có hemoglobine bất thường nhưng vòng đời hồng cầu bình thường, như bệnh hồng cầu hình liềm, nên sử dụng xét nghiệm HbA1c không tương tác với hemoglobine bất thường. Danh sách các xét nghiệm HbA1c tương tác với hemoglobine được cập nhật trên trang web www.ngsp.org/interf.asp.

 Trong trường hợp gia tăng vòng đời hồng cầu, như mang thai ( trong tam cá nguyệt thứ 2 và thứ 3 của thai kỳ), lọc máu, mới mất máu hay truyền máu, hay điều trị erythropoietin, chỉ có tiêu chuẩn đường huyết được sử dụng để chẩn đoán đái tháo đường trong những trường hợp này.

Xác định chẩn đoán

Trừ khi có chẩn đoán lâm sàng rõ ràng (ví dụ: bệnh nhân tăng đường huyết cấp cứu hoặc có các triệu chứng cổ điển về tăng đường huyết và glucose huyết tương ngẫu nhiên > 200 mg / dL [11,1 mmol / L]), cần phải xét nghiệm lại lần thứ hai để xác định chẩn đoán. Chúng tôi khuyến cáo nên làm lại cùng một xét nghiệm ngay lập tức bằng cách sử dụng một mẫu máu mới để xác nhận vì kết quả sẽ cho nhiều khả năng đồng thuận hơn.

Ví dụ, nếu HbA1c là 7,0% (53 mmol / mol) và kết quả lặp lại là 6,8% (51 mmol / mol) => chẩn đoán bệnh đái tháo đường được khẳng định.

 Nếu hai xét nghiệm khác nhau (như HbA1c và đường huyết đói) đều ở trên ngưỡng chẩn đoán, điều này cũng xác nhận chẩn đoán.

Mặt khác, nếu bệnh nhân có kết quả không tương xứng từ hai lần xét nghiệm khác nhau thì kết quả xét nghiệm nào cao hơn điểm chẩn đoán cần được lặp lại. Chẩn đoán sẽ dựa vào kết quả xét nghiệm lần 2. Ví dụ, nếu một bệnh nhân đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường của HbA1C (Cả hai kết quả> 6,5% [48 mmol / mol]) nhưng đường huyết đói <126 mg/dl ( 7 mmol/L) người đó vẫn được chẩn đoán đái tháo đường.

Bài viết CHẨN ĐOÁN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG dựa theo Diabetes Care 2017 của ADA.

Những bài liên quan:

Giới thiệu về tác giả

Lý lịch Bs Chuyên khoa 2 Ngô Thế Phi

Sáng lập website www.daithaoduong.com
1999: Tốt nghiệp ĐH Y Dược TP.HCM
2000-2001: Chuyên khoa sơ bộ Nội Tiết BV Chợ Rẫy
2007: Tốt nghiệp Chuyên khoa 1 Nội Tiết ĐH Y Dược TP.HCM
2013: Tốt nghiệp Chuyên khoa 2 Nội Tiết ĐH Y Dược TP.HCM

Phòng khám Tiểu đường
Số 241, Đặng Văn Bi, Phường Trường Thọ, Quận Thủ Đức, TP. HCM

Viết phản hồi của bạn

*